Terug naar overzicht
Luigi di Maio

Om deze redenen maakt Luigi di Maio Europa bezorgd

Donatello Piras is als politiek analist regelmatig te horen op onder meer BNR en Radio NPO 1. Hij werd geboren in Den Haag als kind van twee Italiaanse ouders en volgt de politiek in Italië op de voet. Voor ons blogt hij in aanloop naar de Italiaanse verkiezingen over de gebeurtenissen op het politieke toneel. Welke hoofdrolspelers dienen zich aan? Hoe staat Italië tegenover Europa? En hoe is het mogelijk dat Silvio Berlusconi (op 81-jarige leeftijd, mét een veroordeling aan zijn broek) weer volop campagne voert voor zijn partij?

Hij is met zijn 31 jaar de jongste kandidaat van alle partijen die nu meedoet in Italië. Hij sluit samenwerking met andere partijen uit, is tegen de huidige EU en presenteerde deze week zijn regeringsploeg.  Terwijl de wereld vooral focust op de herrezen Silvio Berlusconi leidt hij waarschijnlijk de Vijfsterrenbeweging naar een grote winst.

Nieuwe generatie

Luigi di Maio is een rare verschijning in de Italiaanse politiek. De politieke dienst wordt daar al jaren uitgemaakt door bekende namen waarbij alleen de dood een einde kan maken aan een loopbaan. Di Maio groeide op in de periferie van de grote stad Napels. Zijn vader was politiek actief voor de extreemrechtsebeweging en zijn moeder zat in het onderwijs. Hij studeerde rechten zonder af te studeren en werd al snel actief in de Vijfsterrenbeweging. Zijn eerdere baantje als webmaster komt van pas want de beweging is vooral in de eerste jaren opgebouwd op het internet. Verreweg de meeste stemmingen in de partij worden op internet gehouden waardoor “het netwerk”, zoals de leden worden genoemd, kan stemmen. De partij komt in 2013 voor het eerst in het Italiaanse parlement en Di Maio schopt het daar zelfs tot ondervoorzitter. Daarmee is hij de jongste ooit in de geschiedenis van Italië om die functie te bekleden. Hier leert hij hard oppositie te voeren maar binnen zijn partij staat hij bekend als gematigd. Oprichter Beppe Grillo kiest hem al snel in het bestuur van de partij en als hij meedoet aan de interne primaries om de nieuwe partijleider te kiezen haalt hij – via een online stemming – 82% van de stemmen.

Luigi di Maio

Tegen EU en NAVO

Waar di Maio gematigd is, is zijn partij dat meestal niet.. De meeste leden en aanhangers van de partij hebben een grote afkeer van het politieke systeem in Italië en een nog grotere afkeer van de politici zelf. Dat resulteert in een houding tegen de huidige bezuinigingsmaatregelen die volgens de beweging door Brussel zijn opgelegd. Ook wil het verkiezingsprogramma dat Italië weer soeverein kan zijn en dus moeten ze uit de NAVO stappen of althans niet meer deelnemen aan missies. En zeker geen NAVO-bases op Italiaans grondgebied meer tolereren. Het mooie is dat de jonge lijsttrekker de standpunten met fluwelen tong kan presenteren zodat het gematigd lijkt. Over het EU standpunt bijvoorbeeld: “we willen niet tegen Brussel ingaan maar gaan gewoon in gesprek om ervoor te zorgen dat de Italianen krijgen waar ze recht op hebben”. Dat klinkt natuurlijk goed maar als dit betekent dat je je niet aan de Europese begrotingsregels houdt, ga je dus wel regelrecht tegen Brussel in. Wilde de Vijfsterrenbeweging een paar jaar geleden nog uit de Euro stappen, inmiddels is de domeinnaam “fuori dall’Euro” verkocht en voeren ze er geen actieve campagne meer over. Momenteel is het geen punt van aandacht vooral omdat peilingen laten zien dat de Italianen in meerderheid gewoon in de Euro willen blijven en niet voor een Italexit zijn.

De schreeuwerige oprichters hebben plaatsgemaakt voor keurige politici om de partij regeringsdeelname te laten krijgen.

Stijf lijk en gestoorde dwerg

Hoe nu de partij van di Maio te duiden? De Vijfsterrenbeweging is opgericht als Anti-Establishment partij. En was niet alleen overal tegen, oprichter en komiek Beppe Grillo maakte zich ook vreselijk kwaad op…iedereen eigenlijk. Journalisten werden van het podium geschopt als hij een monoloog hield op een plein, medepolitici werden belachelijk gemaakt met bijnamen zoals Rigor Mortis (lijkstijfheid) bij Monti en Gestoorde dwerg voor Berlusconi. Grillo hield – tijdens zijn zelf uitgeroepen Tsunamitour – een lange, schreeuwerige monoloog die zich het beste laat samenvatten als een grote aanklacht tegen de zittende machthebbers in Italië. Dit was in 2013 hoe anders is het nu. Zijn opvolger Di Maio is een verademing vergeleken bij Grillo. Hij is netjes, altijd goed gesoigneerd en spreekt met twee woorden. Politiek gezien is zijn partij lastig in te delen. Maar als we afgaan op het verkiezingsprogramma schieten ter vergelijking de SP en de PVV door het hoofd. Zo staat de partij links als je kijkt naar standpunten zoals: tegen brievenbusfirma’s, tegen belastingvoordelen voor multinationals en tegen de privatisering van nutsbedrijven. Maar het protectionisme om het “Made In Italy” te beschermen, een harder standpunt tegen immigratie en vele andere punten kunnen weer rechts genoemd worden. Maar er zijn alleszins redelijke standpunten in het zeer uitgebreide verkiezingsprogramma zoals de circulaire economie, het ondersteunen van het MKB en het Italiaanse onderwijssysteem hervormen. De schreeuwerige oprichters hebben plaatsgemaakt voor keurige politici om de partij regeringsdeelname te laten krijgen.

De echte angst van Europa

En dat het de partij ernst is, bleek wel deze week. Precies een week voor de verkiezingen startte Di Maio met het bekend maken van zijn regering. Aanvankelijk viel louter hoon hem ten deel en niet van de minsten. Premier Gentiloni sprak van een belachelijke vertoning en al zijn politieke tegenstanders spraken er ronduit negatief over. Maar Di Maio gaf deze week zijn antwoord. “Dit plan is ontstaan in 2014 en toen we dit idee lanceerden, lachte iedereen ons uit. Maar wie het laatst lacht, lacht het best en dat zullen wij zijn als maandag blijkt dat de Italianen ons boven de 40% (het benodigde om de grootste te worden)hebben geholpen.” Di Maio voegt daar nog aan toe dat hij met deze namen een benchmark heeft gezet waar andere partijen niet aan kunnen tippen. En eerlijk gezegd zitten er verrassende namen tussen. Van hoogleraren tot een Olympisch sportkampioen en van hoge ambtenaren tot ondernemers. Het laat zien dat het de Vijfsterrenbeweging menens is. En dat boezemt Brussel angst in. Want wat gaat de derde economie van Europa doen aanstaande zondag? Komt er een stabiele regering of moeten we weer vrezen voor jaren van instabiliteit juist nu Europa het lastig heeft en er zoveel behoefte is aan rust. Komt er na de woelige Brexit en een versplinterd Duitsland nu een chaos in Italië of stemmen de Italianen voor rust en gaan ze de weg op van Frankrijk? We zullen het zondagavond laat weten. Ik heb per post al gestemd. In het veilige Den Haag en ik ben benieuwd wat er staat te gebeuren.